مطالعات مشترك فارسى - عربى در پرتو گرايش اسلامى ايرانيان با پيشرفت مطالعات مشترك فارسى - عربى به شرحى كه در گفتار پيش گذشت ، كم‌كم مسايل ديگرى هم مطرح مىگرديد كه از محدودهء ادبيّات فراتر مىرفت و مىبايستى در افقى گسترده‌تر بررسى مىشد ، و يكى از آن مسايل گرايش اسلامى ايرانيان و علل و عوامل و آثار آن در تاريخ اسلام و تحوّلات سياسى و فرهنگى آن و همچنين اثر آن در زبان و ادبيّات عربى و فارسى بود ، كه خود با آن‌كه ركن مهمى از تاريخ و فرهنگ اين دوران است ، چنان كه درخور اهمّيّت آن بوده شناخته نشده است . گرايش اسلامى ايرانيان ازآن‌رو در مطالعات مشترك فارسى - عربى مطرح مىشد كه براى شوروشوقى كه دانشمندان ايرانى در اين دوران در تحقيق و تدوين مبانى زبان عربى و معارف اسلامى و تأليف به آن زبان در همهء رشته‌هاى علمى و ادبى از خود نشان داده‌اند ، و تلاش و كوششى كه فرزانگان و مبارزان ايشان در برانداختن حكومت قومى و قبيله‌اى اموى - كه آن را منطبق با اصول اسلامى نمىيافتند - به‌كار برده‌اند ، و همچنين براى دگرگونيهاى فرهنگى و ادبى كه در همين دوران در ايران و در زبان فارسى روى داده ، جز گرايش اسلامى ايرانيان علّت ديگرى نمىشد انگاشت . پرسشهائى كه در اين‌باره مطرح مىشود با مطرح شدن اين موضوع پرسشهاى ديگرى هم مطرح مىشد كه بسبب اهمّيّت آنها در تاريخ ايران و اسلام نمىشد و نمىشود آنها را ناديده انگاشت ، ازقبيل اين‌كه : چرا با آن‌همه سوابق درخشانى كه اين سرزمين و اهل علم و انديشهء آن در گذشته‌هاى دور و نزديك ، و به‌خصوص در دوران شكوفائى علم و انديشه ، در تاريخ و فرهنگ اسلامى داشته‌اند ، تا آن حد كه هيچ علم و ادب و فن و هنرى را در فرهنگ آن عصر نمىتوان يافت كه دانشمندان ايرانى از پايه‌گذاران يا دست‌كم از افراد سرشناس آن علم و ادب و فن